टीपू सुलतानची महानता.....स्वतंत्र भारत टायगर टीपूस सलाम केल्याशिवाय राहू शकत नाही

 भाजपचे उपाध्यक्ष (1991 ते 1994) के आर मलकानी यांनी टिपू विषयी आपल्या "इंडिया फर्स्ट" या पुस्तकात एक स्वतंत्र प्रकरण  'The greatness of Tipu Sultan' शिर्षकाचे लिहिले. यात टिपू सुलतान यांचे देशभक्त व देशाचा हिरो असे कौतुक ते करतात. मलकानी हे साधेसुधे लीडर नव्हते तर ऑर्गनायझर व पांचजन्य या आरएसएसच्या मुखपत्राचे 35 वर्ष संपादक, 1994 ते 2000 राज्यसभेचे खासदार व पॉंडिचेरीचे ते राज्यपाल होते. आता विरोध करणारे देवेंद्र फडणवीस व भाजप संघ परिवाराचे कार्यकर्ते यांनी मलकानी यांचा पुतळा जाळावा. तो इंग्रजीतील लेख येथे मराठी भाषांतरित इथे देत आहे - गिरीश फोंडे : 

तो अमेरिकन आणि फ्रेंच क्रांतिकारकांच्या संपर्कात होता!....
काही वर्षांपूर्वी दूरदर्शनने टीपू सुलतान यांच्यावर आधारित मालिका प्रसारित केली होती. विशेषतः केरळमधील काही मित्रांनी टीपूवरील कोणत्याही मालिकेला तीव्र आक्षेप घेतला. त्यांचा युक्तिवाद असा होता की त्याने मलबारवर आक्रमण केले, भूमीची लूट केली, मंदिरे अपवित्र केली आणि अनेक हिंदूंचे सक्तीने धर्मांतर केले.
त्या दुर्दैवी मोहिमेच्या स्वरूप आणि प्रेरणेबाबत मते भिन्न आहेत. काही लोक ते टीपूच्या सांप्रदायिकतेला कारणीभूत ठरवतात, तर इतरांच्या मते ते ब्रिटिशांशी आणि पश्चिम किनाऱ्यावर ब्रिटिशांच्या व्यापारी सहयोगींशी असलेल्या युद्धाचा एक भाग होते.

या संदर्भात टीपूच्या मुलांची पत्रे टीपूवर आरोप ठेवण्यासाठी सादर करण्यात आली आहेत. येथे स्थिती अशी आहे की ब्रिटिशांनी टीपूच्या मुलांच्या मानधनात ६०० टक्क्यांनी वाढ केली होती. (उदयपूरचे महाराणा दरमहा १००० रुपये घेत असत; जेव्हा ते ब्रिटिशांच्या आश्रयाखाली आले तेव्हा त्यांना दररोज १००० रुपये घेता येतील असे सांगण्यात आले!) राजांना आपल्या सत्तेशी बांधून ठेवण्याचा हा ब्रिटिशांचा ‘सोन्याच्या साखळ्यांचा’ मार्ग होता.

ब्रिटिश बनावट कागदपत्रे आणि प्रचारामुळे बाबी अधिकच गुंतागुंतीच्या झाल्या, ज्याला लॉर्ड कर्झन यांनी स्पष्टपणे ‘साम्राज्याचे फर्निचर’ असे वर्णन केले होते. परंतु यात शंका नाही की भारतातील अठरावे शतक हे ठग आणि पिंडाऱ्यांचे युग होते. तो असा काळ होता की, क्लाइव्ह यांच्या शब्दांत, “सत्ता जमिनीवर पडली होती आणि ती कोणालाही उचलता येत होती.” त्यामुळे मलबार आणि इतर ठिकाणी अतिरेक झाले, यात शंका नाही. जरी हे अतिरेक टीपूच्या अधीनस्थांनी केले असले तरी बांधिलकीची जबाबदारी स्पष्टपणे स्वतः टीपूवरच होती. म्हणून मलबार प्रकरण हे नक्कीच टीपूवरील एक काळा डाग आहे.

परंतु येथे हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की इतिहास हा नायकांची कथा आहे; आणि नायक क्वचितच संत असतात. जर आपण नायकांच्या जीवनातील नकारात्मक घटकांची नोंद घेतली, तर कोणत्याही ऐतिहासिक मालिकेला मान्यता देणे शक्य होणार नाही. मी फक्त दोन उदाहरणे देतो.

अशोकाने कलिंगावर आक्रमण केले आणि त्यानंतर झालेल्या युद्धांत एक लाख लोक मारले गेले. अशोकावरील कोणतीही टीव्ही मालिका ती शोकांतिका दाखवेल का? किंवा त्या कारणाने अशोकाला टीव्ही मालिकेसाठी अपात्र ठरवले जाईल का?

बंदा बैरागी हा एक महान नायक होता; परंतु मुस्लिम अतिरेकांविषयीच्या रागातून त्याने पंजाबातील सिरहिंद शहरात सुमारे ३०,००० मुस्लिमांचा वध केला होता. या घटनेमुळे बंदा बैरागीवरील मालिका काढू नये असे म्हणणे योग्य ठरेल का? मला वाटते एक वेळ अशी येते की आपण त्या “जुन्या, दुःखी, दूरच्या गोष्टी आणि खूप पूर्वीच्या लढाया” मनाच्या मागे ढकलल्या पाहिजेत.

प्रत्येक राष्ट्राला नायक आणि खलनायकांची गरज असते. ते राष्ट्राच्या आशा आणि भीती यांची व्याख्या करतात. भारतात प्राचीन आणि आधुनिक नायकांव्यतिरिक्त मध्ययुगीन काळातही अनेक नायक होते—शिवाजी, राणा प्रताप, गुरु गोविंदसिंह, कृष्णदेवराय, झाशीची राणी. तसेच मोहम्मद बिन कासिम, महमूद गझनी, मोहम्मद घोरी, अल्लाउद्दीन, औरंगजेब, नादिरशाह, अहमदशाह अब्दाली असे खलनायकही होते. माझे मत आहे की अकबर, दारा शिकोह आणि टीपू सुलतान यांना नायकांच्या श्रेणीत स्थान द्यावे, खलनायकांच्या नव्हे.

खरेच, टीपूबद्दल जितके अधिक वाचतो तितका मी त्यांच्या समृद्ध व्यक्तिमत्त्वाने प्रभावित होतो. तरुण टीपूला दोन शिक्षक होते—एक हिंदू पंडित गोवर्धन आणि एक मुस्लिम मौलवी ओबैदुल्ला. त्यांचे आयुष्यभराचे सहकारी आणि पंतप्रधान पूर्णय्या होते; त्यांचे सरसेनापती कृष्णराव होते; त्यांचे खास सचिव शिवाजी नावाचे होते. त्यांनी १५६ मंदिरांना देणग्या दिल्या होत्या. दर सकाळी ते प्रथम स्नान करून श्रीरंग देवतेस वंदन करत असत. एकदा शृंगेरी महाराजांना अभिवादन करण्यासाठी ते उठले नाहीत, तेव्हा त्यांनी त्या त्रुटीबद्दल माफी मागितली आणि प्रायश्चित्त म्हणून शतचंडी यज्ञ केला. आणि अर्थातच, ब्रिटिशांविरुद्ध लढता लढता मृत्यू पावणारा तो एकमेव राजपुत्र होता. त्यांच्या ध्वजावर वाघाचे चिन्ह होते, आणि आजही ब्रिटिश म्युझियममध्ये टीपूचा यांत्रिक वाघ आहे ज्याच्या पंजात एक ब्रिटिश सैनिक आहे; जेव्हा तो वाघ गर्जतो तेव्हा त्याखालील इंग्रज भीतीने थरथरतो.

टीपूने केवळ ब्रिटिशांविरुद्ध लढण्यात समाधान मानले नाही, तर त्याने आपल्या अधिपत्याखालील—दक्षिणेतील चारही राज्यांच्या काही भागांचा समावेश असलेल्या—प्रदेशांना खरोखर प्रगत प्रशासन देण्याचा प्रयत्न केला. त्याने सार्वजनिक कामांसाठी सक्तीची मजुरी आणि संशयितांवरील छळ बंद केला; त्याने मद्यबंदी लागू केली; त्याने झाडे तोडणे आणि प्राण्यांची शिकार करण्यास बंदी घातली; दर चार मैलांवर एक शाळा स्थापन करण्याचा प्रयत्न केला. दारूगोळा कारखान्यातून निघणारे सांडपाणी कावेरी नदीला प्रदूषित करत असल्याचे त्याच्या लक्षात आले तेव्हा त्याने तो कारखाना हलवला. पर्यावरणवाद्यांसाठी तो एक आदर्श शासक होता.

या शासकाने मैसूरला रेशीम, चंदन आणि मोत्यांच्या उद्योगांची देणगी दिली. त्याने वजन आणि मापांची सुधारणा केली आणि हिजरी दिनदर्शिकेतही दुरुस्ती केली. आणि आजच्या बहुराष्ट्रीय कंपनीप्रमाणे त्याने कच्छ, होर्मूझ, जेद्दा, एडन आणि बसरा येथे व्यापारकेंद्रे स्थापन केली!

हे सर्व करत असतानाही टीपूला पुस्तके वाचण्यासाठी वेळ मिळत असे! त्याच्या विवाहप्रसंगी त्याचे वडील हैदर अली यांनी त्याला विचारले की लग्नाच्या भेटवस्तू म्हणून त्याला काय हवे आहे. आणि तुम्हाला माहिती आहे का टीपूने काय निवडले? एक ग्रंथालय! हैदर अली यांनी भारतात आणि परदेशात अनेक पुस्तके गोळा केली आणि इंग्रजी व फ्रेंच पुस्तके त्याच्यासाठी फारसीत भाषांतरित केली. (टीपूच्या पतनानंतर तथाकथित ‘प्रबुद्ध’ ब्रिटिशांनी सर्वप्रथम हे ग्रंथालय जाळून टाकले!)

कदाचित टीपूबद्दल मला सर्वात जास्त आश्चर्य वाटते ते म्हणजे त्याची व्यापक दृष्टी. बहुतेक मध्ययुगीन भारतीय राजांची एक घातक उणीव अशी होती की ते आपल्या संस्थानांपलीकडे पाहू शकत नव्हते; त्यांना भारताची संकल्पना नव्हती. म्हणूनच प्रथम तुर्क आणि नंतर ब्रिटिश भारतावर मात करू शकले. भारतीय राजे आपल्या वंशपरंपरेच्या मर्यादेपलीकडे पाहू शकत नव्हते, पण आक्रमकांनी भारताला एक म्हणून पाहिले आणि त्यांना खात्री होती की त्याचा कोणताही भाग ताब्यात ठेवता येईल. म्हणूनच अल्लाउद्दीन खिलजी मदुराईपर्यंत गेला आणि म्हणूनच ब्रिटिश खैबर पासपर्यंत आणि त्यापलीकडे गेले. भारतीय राजांमध्ये जवळजवळ एकटाच टीपू असा होता ज्याची जागतिक दृष्टी होती.

त्याने तुर्कस्तान आणि मॉरिशस येथे दूत पाठवले आणि फ्रान्सला एक प्रतिनिधीमंडळ पाठवले. तो नेपोलियनशी पत्रव्यवहार करत होता. असे म्हटले गेले आहे की ब्रिटिशांविरुद्ध लढण्यासाठी टीपू फ्रेंचांची मदत घेत होता, आणि ते फार देशभक्तीचे नव्हते. पण ब्रिटिशांविरुद्ध लढणारा असा एकही भारतीय राजपुत्र नव्हता ज्याने लष्करी रणतंत्र आणि शस्त्रप्रशिक्षणासाठी फ्रेंचांचा सल्ला घेतला नव्हता. रणजित सिंहनेही तसेच केले. ते ब्रिटिशांविरुद्ध लढण्यासाठी फ्रेंचांना भाड्याने घेत होते; ते फ्रेंचांचे दुय्यम सहकारी नव्हते.

येथे टीपू ब्रिटिशांना त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात कठीण लढा देत होता. पहिला ब्रिटिश गव्हर्नर-जनरल वॉरेन हेस्टिंग्ज यांनी टीपूसोबतचा मंगळूर तह ‘अपमानास्पद’ असल्याचे म्हटले. टीपूने मद्रास जिंकण्याची धमकी दिली आणि एक व्यंगचित्र काढले ज्यात गव्हर्नर आणि त्याची परिषद टीपूसमोर गुडघे टेकून दाखवली होती; टीपूने गव्हर्नरचे नाक हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे लांबवून धरले होते आणि त्या सोंडेतून सोने व हिरे कररूपाने ओतले जात होते, तर इंग्रज सेनेचा प्रमुख तह हातात धरून तलवार दोन तुकड्यांत मोडताना दाखवला होता—शरणागतीचे प्रतीक म्हणून!

काही वर्षांनी, प्रचंड ब्रिटिश शक्तीच्या जोरावर आणि विश्वासघातकी निजामाच्या मदतीने, १७९९ मध्ये टीपू पडला तेव्हा गव्हर्नर-जनरल वेलस्ली यांनी आपला ग्लास उंचावून म्हटले: “महोदय आणि सज्जनो, मी भारताच्या प्रेतासाठी हा पेय उचलतो.” तो बरोबर होता; टीपूच्या मृत्यूसह भारतीय स्वातंत्र्य दीड शतकासाठी विझले. जर त्याला तसे हवे असते तर टीपू निश्चितच ब्रिटिशांसमोर नतमस्तक होऊन आणखी एक ‘हिज एक्सॉल्टेड हायनेस’ म्हणून राजपुत्र म्हणून जगू शकला असता. आणि आज त्याचे पणतू-प्रपौत्र कोलकात्याच्या रस्त्यांवर सायकल-रिक्शा चालवत नसते. पण टीपूने अपमानापेक्षा मृत्यू पसंत केला. अठराव्या शतकातील राजांमध्ये परकीयाविरुद्ध लढता लढता मृत्यू पत्करणारा तो एकटाच होता. स्वतंत्र भारत टायगर टीपूस सलाम केल्याशिवाय राहू शकत नाही.

( संकलन गिरीश फोंडे, कोल्हापूर)
टीपू सुलतानची महानता (Chapter : The greatness of Tipu sultan from the book  'India first' written by - K.R.Malkani)