Rehan Mansuree : वयाच्या अठराव्या वर्षी सेमीकंडक्टर उद्योगात पाऊल ठेवणारा तरुण उद्योजक

उद्योजकतेसाठी मोठा अनुभव, अनेक वर्षांची व्यावसायिक कारकीर्द किंवा वयाची विशिष्ट मर्यादा आवश्यक असते, असे सर्वसाधारणपणे मानले जाते. मात्र अहमदाबादचा *रेहान मन्सुरी* याला अपवाद ठरतो. वयाच्या अवघ्या १८व्या वर्षी त्याने भारतातील वेगाने विकसित होत असलेल्या सेमीकंडक्टर उद्योगात प्रवेश केला असून, *Micronex* या स्टार्टअपच्या माध्यमातून सेमीकंडक्टर निर्मितीतील महत्त्वाचा घटक असलेल्या *लीड फ्रेम्स*च्या उत्पादनाचा प्रकल्प उभारण्याचे काम हाती घेतले आहे. सप्टेंबर २०२६ मध्ये जाहीर झालेल्या माहितीनुसार, गुजरातमधील साणंद येथे सुमारे ८० कोटी रुपयांच्या प्रारंभिक गुंतवणुकीतून* हा प्रकल्प उभारला जात आहे.

रेहान मन्सुरीचा जन्म, शिक्षण किंवा वैयक्तिक जीवनातील अनेक तपशील सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध नाहीत. उपलब्ध माहितीनुसार तो *अहमदाबादचा रहिवासी* असून व्यावसायिक कुटुंबातून पुढे आला आहे. त्याच्या कुटुंबाचा *प्लास्टिक कचरा पुनर्वापराच्या व्यवसायाशी* संबंध असून देशभरात त्यांची सात पुनर्वापर केंद्रे कार्यरत असल्याचे वृत्तांत नमूद करतात. त्यामुळे लहान वयापासूनच त्याला उद्योग, उत्पादनप्रक्रिया, बाजारपेठ आणि व्यवसायव्यवस्थापनाचे वातावरण अनुभवायला मिळाले. याच व्यावसायिक वातावरणाने त्याच्या उद्योजकीय विचारांना आकार दिल्याचे त्याने सांगितले आहे.

रेहानने मात्र पारंपरिक व्यवसायाचा विस्तार करण्याऐवजी अत्यंत तांत्रिक आणि भविष्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या क्षेत्राची निवड केली. आजच्या काळात तरुण उद्योजक कृत्रिम बुद्धिमत्ता, अॅप्स, डिजिटल सेवा आणि सॉफ्टवेअर व्यवसायाकडे मोठ्या प्रमाणावर आकर्षित होत असताना रेहानने *हार्डवेअर आणि अचूक अभियांत्रिकीवर आधारित सेमीकंडक्टर उद्योगाची* वाट निवडली. भारतात सेमीकंडक्टर उत्पादनाचा विस्तार होत असताना या उद्योगाच्या पुरवठा साखळीत काही महत्त्वाचे घटक अद्याप मोठ्या प्रमाणावर आयात केले जातात, हे त्याच्या लक्षात आले. त्यातील *लीड फ्रेम* हा एक महत्त्वाचा घटक असल्याचे त्याला जाणवले आणि त्यातून Micronexच्या व्यवसायाची कल्पना पुढे आली.

*लीड फ्रेम म्हणजे नेमके काय?* सेमीकंडक्टर चिप तयार झाल्यानंतर ती बाह्य इलेक्ट्रॉनिक सर्किटशी जोडण्यासाठी आवश्यक असलेल्या संरचनेला लीड फ्रेम म्हणतात. अतिशय पातळ धातूपासून तयार केलेली ही फ्रेम चिपला आधार देते. सोने किंवा तांब्याच्या अतिशय बारीक तारांच्या साहाय्याने चिप लीड फ्रेमशी जोडली जाते आणि पुढे ती सर्किट बोर्डशी जोडली जाते. त्यामुळे चिपच्या पॅकेजिंगमध्ये लीड फ्रेमला महत्त्वाचे स्थान आहे. ती चिपला यांत्रिक आधार देण्याबरोबरच उष्णता नष्ट करण्यास आणि उत्पादन प्रक्रियेत चिपचे संरक्षण करण्यास मदत करते.

रेहानच्या Micronex कंपनीकडून *तांब्याच्या मिश्रधातूपासून ०.१ ते ०.२५ मिलिमीटर जाडीच्या लीड फ्रेम्स* तयार करण्याचे नियोजन आहे. ०.१ मिलिमीटर ही जाडी साधारणपणे A4 कागदाच्या जाडीच्या आसपास असल्याचे वृत्तांत स्पष्ट करतात. म्हणजेच अत्यंत सूक्ष्म परिमाणांमध्ये अचूक उत्पादन करणारे तंत्रज्ञान या प्रकल्पात आवश्यक ठरणार आहे. या प्रकल्पासाठी गुजरातमधील *साणंद इंडस्ट्रियल इस्टेट* ची निवड करण्यात आली आहे. प्रकल्पाचे बांधकाम सुरू झाले असून *मे २०२७पर्यंत उत्पादन सुरू करण्याचे लक्ष्य* ठेवण्यात आले आहे. पहिल्या टप्प्यात दरवर्षी सुमारे *५० कोटी लीड फ्रेम युनिट्सचे उत्पादन* करण्याची क्षमता उभारण्याचे नियोजन आहे. प्रकल्प कार्यान्वित झाल्यानंतर सुमारे *२५० जणांना थेट रोजगार* मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. सुरुवातीला पॉवर इलेक्ट्रॉनिक्स आणि ऑटोमोबाईल क्षेत्रासाठी उत्पादन करण्याचा मानस असून पुढील टप्प्यात ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्स आणि दूरसंचार क्षेत्रात विस्तार करण्याची योजना आहे.

रेहानच्या उद्योजकीय प्रवासातील महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे *Kaynes Semicon* बरोबर झालेला सामंजस्य करार. नवी दिल्ली येथे १७ ते १९ सप्टेंबर २०२६ दरम्यान झालेल्या *SEMICON India 2026* मध्ये Micronex आणि Kaynes Semicon यांच्यात व्यवसाय भागीदारीसाठी MoU करण्यात आला. गुजरात स्टेट इलेक्ट्रॉनिक्स मिशननेही या कराराची माहिती सार्वजनिक केली आहे. या भागीदारीमुळे भविष्यात Micronexला सेमीकंडक्टर कंपन्यांना लीड फ्रेम्स पुरविण्याची संधी निर्माण होऊ शकते.

रेहानच्या व्यवसायाच्या कल्पनेमागे केवळ उत्पादन सुरू करण्याचा विचार नसून *देशांतर्गत पुरवठा साखळी मजबूत करण्याची कल्पना* आहे. त्याच्या मते, स्थानिक पातळीवर लीड फ्रेम्स उपलब्ध झाल्यास उत्पादकांना टूलिंग, नमुना तयार करणे आणि डिझाइनमध्ये आवश्यक बदल याबाबत थेट सहकार्य करता येईल. आयात प्रक्रियेत लागणारा वेळ कमी होऊन उत्पादनासाठी आवश्यक घटक अधिक वेगाने उपलब्ध होऊ शकतील, असा त्याचा व्यवसायविषयक दृष्टिकोन आहे. चीनमधील कमी किमतीच्या उत्पादनांशी तसेच आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांशी स्पर्धा करण्याच्या प्रश्नावर त्याने सुरुवातीला जागतिक स्पर्धेपेक्षा *तांत्रिक आणि गुणवत्तेचे आवश्यक मानदंड विकसित करण्यावर लक्ष केंद्रित करण्याची भूमिका* मांडली आहे.

गुजरातची वेगाने विकसित होत असलेली सेमीकंडक्टर परिसंस्था हा रेहानच्या निर्णयातील आणखी एक महत्त्वाचा घटक आहे. साणंदमध्ये सेमीकंडक्टरशी संबंधित कंपन्या आणि पॅकेजिंग सुविधा विकसित होत असल्याने स्थानिक ग्राहकांना जलद लॉजिस्टिक्स, वितरण आणि अभियांत्रिकी सहकार्य देता येईल, अशी त्याची अपेक्षा आहे. Micronexने *India Semiconductor Mission 2.0* अंतर्गत प्रस्ताव सादर करण्याचीही योजना जाहीर केली आहे.

रेहानच्या उद्योजकीय प्रवासाचे वैशिष्ट्य त्याच्या वयाबरोबरच त्याने निवडलेल्या उद्योगात आहे. अठरा वर्षांचा तरुण आणि कोट्यवधी रुपयांचा औद्योगिक प्रकल्प ही बाब निश्चितच लक्षवेधी आहे; परंतु त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे त्याने भविष्यातील औद्योगिक गरज ओळखून *सेमीकंडक्टरच्या मुख्य चिपऐवजी तिच्या पुरवठा साखळीतील आवश्यक घटकाच्या उत्पादनावर लक्ष केंद्रित केले आहे*. या दृष्टिकोनातून त्याचा प्रवास केवळ एका तरुणाच्या स्टार्टअपची कथा न राहता भारतातील नव्या उत्पादनाधारित उद्योजकतेचे एक उदाहरण ठरतो.

रेहान मन्सुरीचा प्रवास अद्याप सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे. कारखान्याचे उत्पादन प्रत्यक्षात सुरू होणे, अपेक्षित उत्पादनक्षमता साध्य करणे, गुणवत्तेची मानके पूर्ण करणे आणि ग्राहक कंपन्यांकडून व्यावसायिक मागणी मिळवणे या पुढील महत्त्वाच्या पायऱ्या आहेत. त्यामुळे त्याच्या उद्योगाच्या अंतिम यशाचे मूल्यांकन करण्यापूर्वी या प्रकल्पाच्या प्रत्यक्ष कार्यान्वयनाकडे पाहणे आवश्यक ठरेल. सध्या मात्र *वयाच्या १८व्या वर्षी सेमीकंडक्टरसारख्या उच्च-तंत्रज्ञानाधारित उत्पादन क्षेत्रात प्रवेश करून ८० कोटी रुपयांच्या प्रकल्पाची उभारणी सुरू करणारा उद्योजक* म्हणून रेहान मन्सुरीने भारतीय उद्योगविश्वाचे लक्ष वेधून घेतले आहे.

प्रा. हेमंत सुधाकर सामंत