महाराष्ट्राची संतपरंपरा ही समता, प्रेम, बंधुता, करुणा आणि मानवतेची परंपरा आहे. भारतीय संविधान ही आधुनिक भारताची मूल्यव्यवस्था आहे. संतांनी समाजाला दिलेली समतेची शिकवण आणि भारतीय संविधानाने दिलेली समता, स्वातंत्र्य, बंधुता व न्याय ही मूल्ये यांचा एक समान धागा आहे. हा धागा समाजापर्यंत पोहोचविण्यासाठी सुरू झालेली लोकचळवळ म्हणजे संविधान समता दिंडी. ही दिंडी केवळ पालखीबरोबर चालणारी दिंडी नाही; ती विचारांची, संवादाची, सामाजिक परिवर्तनाची आणि लोकप्रबोधनाची चळवळ आहे. गेल्या आठ वर्षांपासून ही दिंडी संत तुकाराम महाराज पालखी सोहळ्यासोबत चालत असून समाजात संविधान मूल्यांची जाणीव निर्माण करण्याचे कार्य करत आहे.
संविधान समता दिंडीची प्रेरणा. संविधान समता दिंडीची प्रेरणा ही संतविचार आणि संविधान मूल्यांच्या एकत्रित जाणिवेतून निर्माण झाली आहे. पंढरीच्या दारी सर्व समान असतात, तसेच संविधानासमोरही सर्व समान आहेत, हा विचार या दिंडीचा आधार आहे. वाढती धर्मांधता आणि सामाजिक दुरावा यावर समतेचा संदेश देणे ही या चळवळीची मुख्य भूमिका आहे. १० जुलै २०२६ रोजी पुण्यातील समताभूमी, महात्मा फुले वाडा येथे संविधान समता दिंडीच्या आठव्या वर्षाचा प्रस्थान सोहळा मोठ्या उत्साहात पार पडला. या कार्यक्रमास संत, कीर्तनकार, सामाजिक कार्यकर्ते, संविधान प्रचारक आणि वारकरी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
या प्रसंगी उपमहापौर परशुराम वाडेकर यांनी महात्मा फुले यांच्या द्विशताब्दी वर्षानिमित्त विशेष उपक्रम राबविण्याची घोषणा केली. अन्वर राजन यांनी संविधान हे सामाजिक सलोखा आणि राष्ट्रीय एकात्मतेचा पाया असल्याचे सांगितले. ॲड. वर्षा देशपांडे यांनी समता आणि स्त्री-पुरुष समानतेसाठी अशा उपक्रमांचे महत्त्व अधोरेखित केले. वारी ही केवळ धार्मिक यात्रा नसून सामाजिक समतेचा जिवंत उत्सव आहे. १२ जुलै २०२६ रोजी लोणी काळभोर ते सोरतापवाडी या मार्गावर "एक दिवस तरी वारी अनुभवावी" हा उपक्रम पार पडला. सुमारे ४०० नागरिकांनी यात सहभाग घेतला. पहाटे हरिनामाच्या गजरात वारीला सुरुवात झाली. टाळ-मृदंग, अभंग, फुगडी, रिंगण आणि सामूहिक भजन यामध्ये सर्वजण सहभागी झाले. जात, धर्म, पंथ यांचे भेद विसरून सर्वांनी समतेचा अनुभव घेतला. हा अनुभव अनेकांसाठी आत्मिक समाधान आणि सामाजिक बांधिलकीची नवी प्रेरणा ठरला.
दिंडीच्या प्रत्येक मुक्कामावर संविधान कीर्तन, प्रवचन आणि संवाद कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले. गेल्या काही महिन्यांत महाराष्ट्रभर शंभरहून अधिक संविधान कीर्तने झाली. युवक, महिला, विद्यार्थी आणि विविध क्षेत्रातील नागरिकांपर्यंत संविधान मूल्ये पोहोचविण्याचे कार्य सातत्याने सुरू आहे. पंढरपूर येथील ग्रामगीता तत्त्वज्ञान सक्रिय दर्शन मंदिरात संविधान समता दिंडीचा समारोप झाला. ह.भ.प. ज्ञानेश्वर महाराज वाबळे यांनी सांगितले की, भेदभावरहित समाजाचे स्वप्न संतांनी पाहिले आणि ते संविधानामुळेच प्रत्यक्षात येऊ शकते.
या कार्यक्रमात सप्तखंजिरी कीर्तन, अभंग, प्रवचन आणि संविधान प्रबोधनाचा प्रभावी संगम अनुभवायला मिळाला. या प्रवासात काही विरोध आणि गैरसमजही निर्माण झाले. मात्र आयोजकांनी संवादाचा मार्ग स्वीकारला. संतांनी जसा संघर्ष करत समतेचा मार्ग खुला केला, त्याच ध्येयाने संविधान समता दिंडी पुढे वाटचाल करत आहे. संविधान समता दिंडी आता महाराष्ट्रव्यापी लोकचळवळ बनत आहे. भविष्यात अधिक संविधान कीर्तने, युवक अभ्यासवर्ग, संत साहित्य अभ्यास, महिला सहभाग, विद्यार्थी उपक्रम आणि जिल्हानिहाय दिंड्या यांचा विस्तार करण्याचा संकल्प करण्यात आला आहे. वारी ही महाराष्ट्राची संस्कृती आहे आणि संविधान ही आधुनिक भारताची मूल्यदृष्टी आहे. जेव्हा वारी आणि संविधान एकत्र येतात, तेव्हा श्रद्धेला समतेची दिशा मिळते आणि लोकशाहीला संस्कृतीचा आधार मिळतो. संविधान समता दिंडी हा केवळ प्रवास नाही; तो संतपरंपरा आणि संविधान यांच्यातील वैचारिक सेतू आहे. समाजात समता, बंधुता, न्याय आणि मानवतेची मूल्ये दृढ करण्यासाठी ही चळवळ आशेचा किरण ठरत आहे.
-ह. भ. प. शामसुंदर महाराज सोन्नर
0 टिप्पण्या